རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བྱུང་འཕེལ་ལོ་རྒྱུས་དང་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས། སྒྲོལ་དཀར་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར།

གཅིག བྱུང་འཕེལ་ལོ་རྒྱུས།

གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་ནི་དེང་གི་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ས་ཁུལ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་ཁམས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཧིན་རྡུ་ཆུ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་དུས་སུ་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་བྱུང་ཡོད། ཧིན་རྡུ་ཆུ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་དུས་སྐབས་ནི་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་2500ནས་སྔོན་གྱི་ལོ་1750ཡས་མས་ཡིན་ལ། དུས་སྐབས་དེའི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་བ་ནི་གཉུག་མར་གནས་པའི་ད་ར་བི་ཌའི་མི་(达罗毗荼人)ཡིན། སྐབས་དེའི་གནའ་ཤུལ་[1]དུ་ལྷའི་སྐུ་བརྙན་[2]མང་དུ་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། མཐར་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་1750ཡས་མས་སུ་ཧིན་རྡུ་ཆུ་བོའི་ཤེས་རིག་འཇིག་(རྒྱུ་རྐྱེན་མི་གསལ)གོ། ཤེས་རིག་དེ་འཇིག་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་ཕྱིན་མཚམས་སུ་འཕགས་པའི་མི་རིགས་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོར་ཞུགས་ལ།ཁོ་ཚོས་ཕྱུགས་ལས་གཙོ་བོར་གཉེར་བས་ཕྱུགས་རིགས་སྤོ་འཚོའི་མི་རིགས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། དེ་དག་འཐབ་ལ་མཁས་པས་ཡུལ་དེ་གའི་མི་རྣམས་དབང་དུ་བསྡུས། འཕགས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ནི་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ཤེས་རིག་གསར་པ་དང་། ཁོ་ཚོས་ལྷས་ལུང་དུ་བསྟན་པའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་དད་པའི་ཡུལ་དུ་བཀུར་ཏོ།།

རིག་བྱེད་ནི་ད་ལྟ་བཞུགས་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཡིག་ཆ་སྔ་ཤོས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་བོ་ཞིག་ལ་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལ་འདིར་རིག་བྱེད་ལ་སྒྲ་ཡངས་དོག་གི་གོ་བ་གཉིས་ཡོད་ལ། སྒྲ་ཡངས་པར་རིག་བྱེད་བསྡུས་པ་(སཾདིཏ། Samhita,吠陀本集)དང་། བྲམ་ཟེའི་གཞུང་(བྲཧྨཎ། Brahmana,梵书)དང་། ནགས་ལྡན་(ཨརྱ་ཎྱཀི།Aranyaka,森林书)དང་། གསང་བའི་གཞུང་(ཨུཔནིཤདྲ། Upanisad,奥义书)བཅས་འདུ་བའི་རྒྱ་གར་ནུབ་བྱང་གི་ཡིག་ཆ་དུ་མའི་སྤྱི་ལ་བསྟན་པ་དང་།སྒྲ་དོག་པར་ངེས་བརྗོད་རིག་བྱེད་(བྲིཀབེད། Rg-veda,梨俱吠陀)དང་སྙན་ཚིག་རིག་བྱེད་(ཡཛུར་བེད། Yajur-veda,耶柔吠陀)དང་མཆོད་སྦྱིན་རིག་བྱེད་(སཱམ་བེད། Sama-veda,沙摩吠陀)དང་སྲིད་སྲུང་རིག་བྱེད་(ཨཐརྦབེད།Atharva-veda,阿达婆吠陀)བཅས་རིག་བྱེད་བཞི་འབའ་ཞིག་ལ་གོ དེ་ཡང་རིག་བྱེད་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་ཆེར་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་རིག་བྱེད་(རིག་བྱེད་བསྡུས་པ)བྱུང་བའི་དུས་སྐབས་ལ་བསྟན་པ་ཡིན་ཞིང་། དུས་སྐབས་དེ་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་1500ནས་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་800ཡས་མས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་ནང་དོན་དེ་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་དུ་གཅིག་བསྡུས་སུ་མཚོན་ཡོད་ལ། རིག་བྱེད་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་བཀུར་བྱའི་ལྷ་ལ་དད་པ་དང་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་སོགས་ཡིན། ལྷར་དད་པ་ལའང་ལྷ་མང་པོར་དད་པ་དང་ལྷའི་གཙོ་བོར་དད་པ་ཡོད་ཅིང་།མཆོད་སྦྱིན་ལ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མང་དུ་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན། མེ་མཆོད་དང་སོ་མའི་མཆོད་པ་དང་རྟའི་མཆོད་པ་སོགས་ལྟ་བུའོ།། རིག་བྱེད་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཆེ་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་བྱུང་ཡོད་ཅིང་།ཆོས་ལུགས་དེས་གཙོ་བོར་རྒྱ་གར་གྱི་རིགས་བཞི་ལས་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་མཚོན་ལ། བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩ་དོན་གསུམ་(三大纲领)དུ་གྲགས་པ་ནི། རིག་བྱེད་ལྷ་ཡི་ལུང་བསྟན་ཡིན།(吠陀天启) མཆོད་སྦྱིན་ནུས་པ་བསམ་མི་ཁྱབ།(祭祀万能) བྲམ་ཟེའི་རིགས་ནི་བླ་ན་མེད་(婆罗门至上)[3]བཅས་པའོ།།

རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ནི་གསང་བའི་གཞུང་དུ་ཐོག་མར་བྱུང་ཡོད། གསང་བའི་གཞུང་ནི་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་ཡང་།དེ་དང་རིག་བྱེད་བསྡུས་པ་གཉིས་ལ་གཞུང་དོན་ཐད་ཁྱད་པར་མངོན་གསལ་ཡོད། རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་བསྟོད་གླུ་ཁ་ཤས་སུ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་རེ་འགའ་ཡོད་ཀྱང་ཉུང་ངུར་ཟད་ལ། དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་སྔར་བཞིན་ལྷར་དད་པ་དང་བསྟོད་པ་དང་མཆོད་སྦྱིན་བཅས་ཡིན་མོད། གསང་བའི་གཞུང་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྩ་བའི་ལྟ་གྲུབ་དུ་མ་དང་། བཟོ་ངེས་ཅན་ཐོན་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་བྱུང་ཡོད་ལ།མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་དག་ལས་མང་ཆེ་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཡོད། གསང་བའི་གཞུང་དུ་བསམ་བློ་བ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་མངོན་པར་གསལ་ལ། དེ་ནི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་བསམ་བློ་བ་དང་རྦད་དེ་ཐ་དད་ཡིན།དེས་ན་གསང་བའི་གཞུང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བྱུང་བའི་མགོ་ཚུགས་སའམ། རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མགོ་ཁུངས་སུའང་བརྗོད་ཆོག གསང་བའི་གཞུང་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་བོ་ཞིག་ལ་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་མང་པོའི་སྤྱི་ལ་ངེས་ཤིང་། ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལས་སྔ་ཤོས་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་800ཡས་མས་སུ་བྱུང་ལ། ཅུང་འཕྱི་ཤོས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བྱུང་བའི་སྔ་གཞུག་ཏུ་སྣང་། དེ་མིན་གསང་བའི་གཞུང་དུ་བཤད་པའི་ཡིག་ཆ་འགའ་ཤས་བྱུང་དུས་ཅུང་འཕྱི་ལ། ལ་ཤས་ནི་ཕྱི་ལོའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན། འདིར་བཤད་བྱའི་གསང་བའི་གཞུང་གི་དུས་སྐབས་ནི་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་800ནས་སྔོན་གྱི་ལོ་500ཡས་མས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། གསང་བའི་གཞུང་གི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་བདག་དང་ཚངས་པ་ངོ་བོ་གཅིག་ཚུལ་དང་།འཆིང་གྲོལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་རྐྱ་འཐབ་པའི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པའི་རྩོམ་གཞིའི་སྐོར་གྱི་རྣམ་གཞག་ཀྱང་ཡོད་དོ།།

ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་6པ་ནས་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་2པའི་བར་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་བློ་བའི་སྡེར་འཁྲུག་ཆ་དོད་པའི་རྣམ་པ་མངོན་ཏེ། ལྟ་གྲུབ་སྣ་ཚོགས་ཆར་རྗེས་ཀྱི་ཤ་མོ་བརྡོལ་བ་ལྟར་དར་ཞིང་མཁས་བརྒྱ་འགྲན་གླེང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཞུགས་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་དང་རཱ་མ་ཡ་ཎ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོའང་སྐབས་དེར་བྱུང་བ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་པས། དུས་སྐབས་དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་དུས་སྐབས་ཞེས་སུ་འབོད། སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་བློ་བའི་སྡེར་ཟིལ་ཤུགས་ཆེ་བའི་བསམ་བློའི་རླབས་རྒྱུན་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་ལ། དེར་དགེ་སྦྱོང་བའི་བསམ་བློའི་རླབས་རྒྱུན་དུ་འབོད་ཅིང་། དེ་ནི་གཙོ་བོར་སྐབས་དེར་བྱུང་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་རྒོལ་བའམ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་གྲུབ་སྤྱིར་བསྟན་པ་ལ། རིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་ཡོད་པར་ཡིག་ཆ་ཁ་ཅིག་ཏུ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་འགའ་ཤས་སུ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཡོད་པར་ཡང་བཤད། དེའི་ཁྲོད་དུ་ཚབ་མཚོན ་དུ་རུང་བ་མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་དྲུག་སྟེ། སྐབས་དེར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་བསམ་བློའི་རླབས་རྒྱུན་དྲུག་གི་ཚབ་མཚོན་མི་སྣ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ནི་འདྲོ་བ་སྐྱོང་གི་བུ་འོད་སྲུང་རྫོགས་བྱེད་(不兰那·迦叶, PuranaKassapa)དང་། གནག་ལྷས་ཀྱི་བུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ།(末迦梨·拘舍罗,MakkhaliGosala) མི་འཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན།(阿耆多·翅舍钦婆罗,AjitaKesakambala) ཀཱ་ཏཱའི་བུ་ནོག་ཅན།(婆浮陀·伽旃那,PakudhaKaccayana) སྨྲ་འདོད་ཀྱི་བུ་མོའི་བུ་ཡང་དག་རྒྱལ་བ་ཅན།(散若夷·毗罗梨子,SanayaBelatthiputta) གཉེན་གྱི་བུ་གཅེར་བུ་པ་(尼乾陀·若提子,NiganthaNataputta)བཅས་ཡིན་ལ། མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་དྲུག་གིས་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ལྟ་བ་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་བཏོན། བསམ་བློའི་རླབས་རྒྱུན་གསར་པ་དག་ལས་སླད་མར་ཉམས་པ་མེད་པར་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་གྱུར་ཏེ་དུས་རབས་རྗེས་མར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་གཅེར་བུ་པ་དང་རྒྱང་འཕེན་པའི་གྲུབ་མཐའ་གསུམ་དུ་ངེས་སོ།།

སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་དགག་སྒྲུབ་དང་། བསྡུ་ལེན། བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ཧ་ལམ་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་6པར་བྱུང་བ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་རྗེས་འཕེལ་རིམ་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་བརྒྱུད་དེ། ཐོག་མའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་(ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་6པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་སྔོན་གྱི་དུས་རབས4པའི་དུས་མཇུག)དང་།ཉན་ཐོས་སྡེ་པའི་དུས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས།(ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་4པའི་དུས་མཇུག་ནས་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་2པའི་དུས་དཀྱིལ) ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་དུས་སྐབས།(ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་དང་པོ་ཡས་མས་ནས་དུས་རབས་7པ་ཡས་མས) མཐའ་མའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས(ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་7པ་ནས་དུས་རབས་13པ)[4]བཅས་སོ།། ཕྱིས་སུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཀྱང་། རྒྱ་གར་རང་ཡུལ་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་མིན་པ་མ་ཟད། དུས་ཕྱིས་སུ་རྒྱ་གར་རང་ཡུལ་ནས་ཉམས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལ། དེ་དང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཀས་སྡུག་བསྔལ་སྤོང་བའི་ལམ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་གནང་ཞིང་། གཉིས་ཀར་འཆིང་གྲོལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཡོད་ལ། བསམ་གཞིག་གཏོང་སྟངས་ལའང་ཐུན་མོང་བའི་ཆ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ལྟ་ནའང་ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ནན་གྱིས་སྟོན་ཞིང་། འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་མཆིས་སོ་ཅོག་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་ཚོགས་པ་ལས་འབྱུང་ལ། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་བཀག་ནས་མི་རྟག་པར་བཞེད་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་ཡིན།

གཅེར་བུ་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་ཧ་ལམ་དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་ལ། གཞུང་དོན་ཡང་ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཁ་ཤས་དང་མཐུན་ཚབས་ཆེ། ལུགས་འདིས་སྲིད་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་རྩོམ་གཞི་ལ་དཔྱོད་པ་གཙིགས་སུ་འཛིན་ཞིང་། འཆིང་གྲོལ་གྱི་རྣམ་གཞག་འཆད་ཀྱང་བྱེ་བྲག་གི་ནང་དོན་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་དང་ཁྱད་པར་ཡོད་ལ། བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་སུ་བཤད་པའི་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཚངས་པ་ལ་དད་པ་མི་བྱེད་དོ།།

རྒྱང་འཕེན་པ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཆོས་ལུགས་ལ་རྒོལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་གསལ་པོ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱེད་དཀའ་ཡང་། དེའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ས་བོན་ནི་གནའ་ཆེས་སྔ་མོའི་དུས་ནས་བྱུང་ཡོད། རྒྱང་འཕེན་པའི་གཞུང་གི་བཤད་སྲོལ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྟོབས་ཆེ་བའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་དང་མེ་ཆུ་ལྟར་མི་མཐུན་པས་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་དཀའ་ཞིང་། ད་ལྟ་མ་ཉམས་པར་ཡོད་པའི་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆའང་ཆེས་ཉུང་ངུ་ཙམ་དུ་ཟད།

སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་གཅེར་བུ་པ་དང་རྒྱང་འཕེལ་པའི་གྲུབ་མཐའ་གསུམ་གས་རིག་བྱེད་ཚད་མར་མི་འདོད་ཅིང་། བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་དང་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་འགལ་བར་མངོན་པས།རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་རྣམ་པར་མ་དག་པའི་གྲུབ་མཐར་ལྟ་ལ། ལྟ་བའི་རྒྱུན་ཐ་དད་པ་གསུམ་དུའང་འབོད།

ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་2པ་ནས་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་4པའི་བར་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་དུས་ཡུན་རིང་བོར་འཕེལ་བ་བརྒྱུད་དེ།མཐར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་དྲུག་ཏུ་གྲུབ་ལ། དེ་དག་ནི་གྲངས་ཅན་པ་(数论派,Samkhya)དང་། རྣལ་འབྱོར་པ།(瑜伽派,Yo-ga) བྱེ་བྲག་པ།(胜论派,Vaisesika) རིག་པ་ཅན་པ།(正理派,Nyaya) སྤྱོད་པ་པ།(弥曼差派,Mimamsa) རིག་བྱེད་མཐའ་པ་(吠檀多派,Vedanta)བཅས་ཡིན་ལ། གྲུབ་མཐའ་དྲུག་པོ་རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གཙོ་ཁྲིད་ཀྱི་གདན་ཐོབ་ཟིན་པའི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་ཞིང་།ཀུན་གྱིས་རིག་བྱེད་ཚད་མར་བཀུར་བས་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐར་འབོད་ལ། རྣམ་གྲངས་ལ་གཞིགས་ནས་བསྡུས་ཏེ་རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག་གམ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་དྲུག་ཏུ་གྲགས་སོ།། གྲུབ་མཐའ་དྲུག་པོ་བྱུང་བའི་རྟགས་མཚན་གཙོ་བོ་ནི་དེ་དག་གི་རྩ་གཞུང་(ཐོག་མའི་གསུང་རབ)བྱུང་བ་ལ་འཇོག་པས། དུས་སྐབས་དེར་སྤྱིར་བཏང་ལུང་གི་དུས་སྐབས་(经书时期)ཞེས་སུ་འབོད་ཅིང་། གྲུབ་མཐའ་དྲུག་པོ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་ཡང་། དེ་དག་གི་གཞུང་ལུགས་ཐད་ཀྱི་གཞོལ་ཚུལ་ཐ་དད་ཡིན།

གྲངས་ཅན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྤྲུལ་བའི་(转变)ཚུལ་ལ་དཔྱོད་པར་གཞོལ་ལ། རྩ་བའི་རང་བཞིན་(自性)ནི་སྐྱེས་བུའི་(神我)ནུས་པར་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་སྲིད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྤྲུལ་བ་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་ཅིང་། དེའི་ཐད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་ངེས་ཤེས་ལྷག་པར་སྐྱེས་པ་ན་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འདོད།

རྣལ་འབྱོར་པས་ཡོ་གའི་(རྣལ་འབྱོར)ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་ལ་དཔྱོད་པར་གཞོལ་ལ། ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་དེར་བརྟེན་ནས་གྲངས་ཅན་པའི་རྩ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཁྲིད་སྟོན་འོག་མཐར་ཐུག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འདོད།

བྱེ་བྲག་པས་སྲིད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་གཞོལ་ཅིང་། ཆོས་རྣམས་ཚིག་གི་དོན་(句义)དུ་མར་ཕྱེས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྩ་བའི་གྲུབ་ཚུལ་སྟོན་པར་བྱེད།

རིག་པ་ཅན་པས་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་རྩོད་པ་བྱེད་ཚུལ་སོགས་ལ་དཔྱོད་པར་གཞོལ་ཅིང་། རང་བྱུང་གི་ལྟ་བའི་(自然观)ཐད་ནས་བྱེ་བྲག་པ་དང་ཆ་འདྲའོ།།

སྤྱོད་པ་པས་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་བླ་ན་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ལ་གཞོལ་ཅིང་། རང་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་ལ་དཔྱོད་པའི་ཐད་ནས་བྱེ་བྲག་པའི་འདོད་ཚུལ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་དང་ལེན་བྱས་ཡོད།

རིག་བྱེད་མཐའ་པ་ནི་གསང་བའི་གཞུང་ལས་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་ཐད་ཀར་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཚངས་པ་དང་མཐོང་སྣང་གི་འཇིག་རྟེན་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་སོགས་པར་དཔྱོད་པ་ལ་གཞོལ།

ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་4པ་ནས་དུས་རབས་9པའི་བར་དུ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་མང་དུ་བྱུང་ནས། རིམ་གྱིས་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་སམ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་གསར་མ་ལ་འགྱུར་མགོ་བརྩམས། ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་4པ་ནས་བཟུང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་སྐབས་དེར་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་གཞན་དང་རྒྱ་གར་གྱི་དམངས་ཁྲོད་དད་མོས་ཀྱི་ནང་དོན་མང་པོ་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཤིང་། ཆོས་ལུགས་རང་སྟེང་ལའང་བསྒྱུར་བཅོས་མང་པོ་བྱས། ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་8པ་དང་9པ་ལ། རིག་བྱེད་མཐའ་པའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བསམ་བློ་བ་ཤངྐརའམ་བདེ་བྱེད་(Sankara,商羯罗,788-820)མཆོག་གིས་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་འགྱུར་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཏང་ཞིང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩ་བའི་གཞུང་དོན་འཐུས་ཚང་དུ་བྱས་ལ། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་རྨང་བཏིང་། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་སུ་ལྷ་མང་པོར་དད་ཡང་། ལྷའི་གཙོ་བོར་དད་པས་གཙོ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་མངོན་པར་བཟུང་ཡོད་ལ། ཚངས་པ་(梵天)དང་ཁྱབ་འཇུག་(毗湿奴)དང་ཚོགས་བདག་(湿婆)བཅས་ལ་ལྷའི་གཙོ་བོ་རྣམ་གསུམ་(三大主神)དུ་འབོད་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཀྱི་ཐད་དུ་ཁྱབ་འཇུག་པ(毗湿奴派)དང་ཚོགས་བདག་པ(湿婆派)དང་ཆགས་ལམ་པ(性力派)བཅས་ཆོས་བརྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་གསུམ་དུ་གྱེས་ལ། དད་མོས་དེ་དག་རྒྱ་གར་གྱི་ཉེ་རབས་ཀྱི་མཚམས་སུ་མ་ཉམས་པར་འཕེལ་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་9པ་ནས་དུས་རབས་18པ་ནི་མི་རིགས་གསར་པ་དང་ཆོས་ལུགས་གསར་པ་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོར་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྤོ་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། མི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་བར་གྱི་འཐབ་འཁྲུག་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འགལ་བ་ཛ་དྲག་ཆེ། སྐབས་དེར་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁ་ཤས(ཁྱབ་འཇུག་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་དང་ཚོགས་བདག་པའི་ཆོས་བརྒྱུད)ཀྱིས་སྔར་བཞིན་རྒྱ་གར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རིམ་གྲས་སོ་སོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་རྙིང་མའི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་མཐའ་དག་ཀྱང་སྐབས་དེ་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ངེས་ཅན་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། སྒོས་སུ་རིག་བྱེད་མཐའ་པའི་མཚན་ཉིད་ལྟ་གྲུབ་དང་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སོགས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དུ་མ་བསྡུ་ལེན་བྱས་པ་ལ་བསམ་བློ་བའི་སྡེར་གཙོ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་ཟིན་ཡོད། བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་འཕེལ་བའི་མངོན་ཚུལ་གཙོ་བོ་ནི་སྔོན་གྱི་གསུང་རབ་ལ་འགྲེལ་རྒྱག་པ་དང་ཁ་སྐོང་བ་དེ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་དུས་རིམ་འདིའི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་གསང་སྔགས་ཅན་དུ་འགྱུར་ལ། དུས་དཀྱིལ་(དུས་རབས་13)དུ་རྒྱ་གར་ནས་ཉམས་ཏེ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་མེད། གཅེར་བུ་པ་ནི་དུས་སྐབས་དེར་ཤུགས་རྐྱེན་ཇེ་ཆུང་དུ་ཕྱིན་ཀྱང་། གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད། སྐབས་དེ་གའི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོར་རྒྱ་ཆེར་ཁྱབ་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཏེ། དེའི་ལྟ་གྲུབ་ནི་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོའི་གྲས་སུ་འཕྲལ་མར་ཚུད། ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་15པའི་དུས་མཇུག་དང་དུས་རབས་16པའི་དུས་མགོར་བྱུང་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་སིག་གི་ཆོས་ལུགས་(Sikhism,锡克教)ནི་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མི་ཕྱེད་དད་པའི་ཕྱོགས་ཁག་(虔诚派)གི་ལས་འགུལ་དང་དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སོ་ཧྥེ་ཆོས་བརྒྱུད་(苏菲教)ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།

ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་18པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་གྱུར་ལ། དུས་དེར་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པར་ནུབ་ཕྱོགས་རིག་གནས་ཀྱིས་བརྡབ་གསིག་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཏེ། རྒྱ་གར་ཉེ་རབས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ལས་འགུལ་བྱུང་བ་རེད། ལས་འགུལ་དེའི་ཁྲོད་དུ་སྔ་སྲོལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་རྒྱུད་འཛིན་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དེང་རབས་ལྟ་གྲུབ་དང་དུ་ལེན་པའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་བྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་རམ་མ་ཧན་རོ་ཡེ་(Ram MohanRoy,罗姆∙摩罕∙罗易,1772-1833)དང་། སྭ་ར་སྭ་བ་སྟྱེེ།(Dayananda Sarasvati, 达耶难陀∙娑罗室伐底,1824-1883) པེན་ཞི།(Svami Vivekananda,斯瓦米∙辨喜,1863-1902) གྷོ་སེ་(Au-robinadoGhose, 奥罗宾多∙高士,1872-1950)སོགས་ལྟ་བུའོ།།[5]

རྒྱ་གར་ཉེ་རབས་སུ་སྔོན་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་དག་གིས་སྔར་བཞིན་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད་ལ།དེ་དག་ལས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཤོས་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ལས་རིག་བྱེད་མཐའ་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་པ་གཉིས་ཡིན། རིག་བྱེད་མཐའ་པའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བསམ་བློ་བ་ཤངྐརའི་གཞུང་ལུགས་གཙོ་བོས་ཉེ་དེང་གི་བསམ་བློ་བ་མང་པོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད། བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་གི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱིས་ཉེ་དེང་གི་དུས་སུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ལ་ཚད་ཡོད་ཀྱང་། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ནི་ཉེ་རབས་དང་དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱ་གར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་རྒྱུག་གི་བསམ་བློ་ཡིན་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་དད་པ་མང་ཆེ་བ་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་ཅིང་།ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་འགས་ཉེ་དེང་གི་དུས་སུ་སྔར་བཞིན་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད། གཅེར་བུ་པ་ནི་ཉེ་དེང་གི་དུས་སུ་རྒྱ་གར་དུ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་རྗེས་འཇུག་པའི་གྲངས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡུལ་ནི་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་དང་བསྡུར་ཐབས་བྲལ། ཉེ་དེང་གི་དུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཧ་ཅང་ཆུང་ལ།[6] རྒྱ་གར་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བསྐྱར་དར་གྱི་ལས་འགུལ་ནི་གཙོ་བོ་སིངྒ་ལ་ནས་དར་པ་ཡིན།

 

 

གཉིས། ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ།

རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པས་འཛམ་གླིང་སྟེང་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཟིན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་བམ་ས་ཁུལ་གཞན་གྱི་གནས་སྟངས་དང་བསྡུར་ན་དེ་ལ་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། འདིར་དེ་ལས་འབུར་དུ་ཐོན་པ་འགའ་གླེང་བར་བྱའོ།།

 

 

1 ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཟབ་པ།

གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་དུ་ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད་པས། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བར་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བརྗོད་ཐབས་བྲལ་ཞིང་། རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཞེས་པའང་ཕལ་ཆེ་བ་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གིས་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལ་རྟོག་གེ་དཔྱོད་འཇུག་གི་རང་བཞིན་(思辨性)ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཕལ་མོ་ཆེར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ། །

གནས་སྟངས་དེ་རིག་བྱེད་དང་གསང་བའི་གཞུང་གི་དུས་སྐབས་ནས་བཟུང་དེ་ལྟར་ཡིན། 《ངེས་བརྗོད་རིག་བྱེད་》དུ་“གནས་ལུགས་སྟོན་པའི་སྙན་ཚིག་”(哲理诗)ཏུ་འབོད་པ་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཡོད་ཀྱང་ཚང་མ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལ། གསང་བའི་གཞུང་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཡོད། རྒྱ་གར་གནའ་དུས་སུ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་དག་ལས་རྒྱང་འཕེན་པ་མ་གཏོགས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ཞེས་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་དྲུག་ལ་བསྟན་པ་ལྟ་བུ། རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་དབུ་མ་བའི་གྲུབ་མཐའ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་གཉིས་ཡིན། གཅེར་བུ་པས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཐད་དུ་རྟོག་གེ་དཔྱོད་འཇུག་གི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའི་གཞུང་ལུགས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཏོན་ཡོད་མོད། གཞུང་ལུགས་དེ་དག་ནི་གཅེར་བུ་པའི་ཆོས་ལུགས་མ་ལག་ཁྲོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཡིན་པ་རེད།

རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དེ་གནས་སྐབས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་བྱེད་དམ་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་པའི་རྩ་བའི་བྱེད་ཐབས་སུ་འཛིན། རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་ལས་རྒྱང་འཕེན་པ་མ་གཏོགས་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོས་འཆིང་གྲོལ་གྱི་རྣམ་གཞག་བཤད་ལ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བའི་ཐར་པ་ཐོབ་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་ཅིང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཤེས་རབ་བླ་ན་མེད་པ་ཐོབ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ཞིང་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་ཐབས་གཙོ་བོར་འཛིན། དེ་བས་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་བཤད་ལ། འདིར་ཤེས་རབ་ཅེས་པ་ནི་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཡིན།

རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ཡང་། དེ་ལ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་འབྱེད་དགོས། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁ་ཤས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་དམ་དུ་འབྲེལ་ཞིང་། དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་གི་གྲུབ་ཆ་(内在组成部分)ཡིན་ལ། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁ་ཤས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ལྷོད་ཅིང་། དེ་ལ་རྣམ་པའམ་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཙམ་ལས་མེད། གནས་སྟངས་འདི་གཉིས་ལ་མཚན་གཞི་བཀོད་ནས་གསལ་བཤད་བྱས་ཆོག

གནས་སྟངས་སྔ་མའི་སྐོར་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལས་རིག་བྱེད་མཐའ་པ་དང་ནང་ཆོས་གཉིས་ཚབ་མཚོན་དུ་རུང་ངོ་།། རིག་བྱེད་མཐའ་པའི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་དང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་གཉིས་དམ་པོར་འབྲེལ་ཏེ། གྲུབ་མཐའ་དེ་གའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཐར་ཐུག་གི་རྫས་ཆོས་(实体)ཚངས་པའང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་(ཡང་ན་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས)ཀྱི་ལྷ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་། ལྷ་གཙོ་བོ་དེའི་མཐུ་སྟོབས་ནི་དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཡོད་ཚད་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུགས་ཐུབ་ཏུ་གནས་པ་ལས་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད། ནང་ཆོས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་གཞུང་དོན་གཉིས་ཆེས་ཆེར་དམ་དུ་འབྲེལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན། ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་ནང་ཆོས་ནི་ལྷ་མེད་སྨྲ་བ་ཡིན་ལ། དེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དཔེར་ན་བཅིངས་གྲོལ་དང་། རྗེས་འཇུག་པ་ལ་རང་སེམས་བཏུལ་ནས་ཉམས་ལེན་སྣ་ཚོགས་ལ་འཇུག་དགོས་པར་བཤད་པ་ལས་མངོན་པར་མཚོན་ཞིང་། ཕྱིས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཁྲོད་ལྷ་ཡོད་སྨྲ་བ་ལ་གཞོལ་བའི་འཕེལ་ཕྱོགས་ཡོད་མོད། དེའི་རྟོག་གེ་དཔྱོད་འཇུག་གི་རང་བཞིན་འབུར་དུ་ཐོན་ལ། ཆོས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ་ལམ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཞིབ་མོ་རྣམ་འཐག་གིས་དཔྱད་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ནང་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བས་ཆོས་ལ་རིགས་དབྱེ་བྱས་པ་དེ་ལྟར་ཡིན། ནང་ཆོས་ནི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་མོད། དེའི་རྟོག་གེ་དཔྱོད་འཇུག་གི་གྲུབ་ཆ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་དག་ལས་འདས་ཡོད།

གནས་སྟངས་ཕྱི་མའི་སྐོར་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་པ་དང་རིག་པ་ཅན་པ་གཉིས་ཚབ་མཚོན་དུ་རུང་ངོ་།། བྱེ་བྲག་པ་ནི་སྔ་སྲོལ་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གྲུབ་མཐར་བརྩི་མོད། གྲུབ་མཐའ་འདིས་གཙོ་བོར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་དབྱེ་འབྱེད་དང་། རང་བྱུང་སྣང་ཚུལ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱ་བ་གཙིགས་སུ་འཛིན། ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་པའི་ཡིག་ཆར་འཆིང་གྲོལ་དང་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་ལེན་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་། དེའི་སྐོར་གྱི་ནང་དོན་གྱིས་གྲུབ་ཆ་ཉུང་ཙམ་ལས་མི་ཟིན། གྲུབ་མཐའ་འདིའི་རྣམ་གཞག་ལས་ནང་དོན་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ཚིག་དོན་(འདོད་ཚུལ་ལམ་དོན་སྤྱི་ལ་ལྟོས་པའི་རྫས་ཡོད)ལ་འགྲེལ་པ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་ལ། ནང་དོན་དེ་དག་ནི་དེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་དང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་འབྲེལ་བ་མེད། ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་རིག་པ་ཅན་པའི་གནས་སྟངས་དང་བྱེ་བྲག་པ་གཉིས་རིགས་འདྲ་ཡིན་ཏེ། གྲུབ་མཐའ་འདིས་གཏན་ཚིགས་དང་རྩོད་པའི་རྣམ་གཞག་གཙིགས་སུ་འཛིན་ལ། རིགས་འདེད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་རིགས་དབྱེ། འཁྲུལ་ཤེས་འབྱུང་བ་དང་རྩོད་པ་ཕམ་རྐྱེན་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་ཅིང་། གཞུང་ལུགས་འདི་དག་དང་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་ཆོས་ལུགས་གཞུང་དོན་བར་དུའང་ནང་གི་འབྲེལ་བ་མེད་ལ། རིག་པ་ཅན་པའི་ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཉུང་ཤས་ལས་མེད། དེ་བས་ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་པ་དང་རིག་པ་ཅན་པ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་མོད། སྤྱིའི་ཆ་ནས་བལྟས་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆེན་པོ་མེད། ཡིན་ཡང་ཕྱིས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་ལྷའི་ནུས་པ་རིམ་གྱིས་གཙིགས་ཆེར་བྱེད་མགོ་བརྩམས་ཤིང་། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཙོ་རྒྱུག་ལྟ་གྲུབ་ཀྱིས་སྔར་མུས་བཞིན་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད།

རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ཀྲུང་གོ་དང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་དང་བསྡུར་ན་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཡིན།

ཀྲུང་གོའི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལའང་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་མོད། དེ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལྟར་དམ་པོར་འབྲེལ་མེད། ཀྲུང་གོའི་གནའ་དུས་སུ་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བལྟས་ན། མིའི་འཚོ་བའི་ཚད་གཞི་ལ་རྟོག་དཔྱོད་དང་། མིའི་འཚོ་བའི་ཚད་གཞིའམ་ཀུན་སྤྱོད་ཚད་གཞི་དེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་དང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་ནས། མི་རྣམས་ཀྱིས་དུས་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་བདེན་ལུགས་མངོན་པར་རྟོགས་པའམ་གསར་དུ་རྙེད་དགོས་པར་འདོད། ལྷའམ་རང་བྱུང་ལས་འདས་པ་ལ་དད་ཅིང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དེ་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གཙོ་ཁྲིད་ཀྱི་གདན་ཐོབ་བཟུང་མ་མྱོང་། ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་ནི་ཀྲུང་གོའི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཡིན་མོད། དེས་གནའ་དུས་སུ་ཀྲུང་གོའི་བསམ་བློ་བའི་སྡེར་ཐོན་པའི་ནུས་པ་ནི་རུའུ་ལུགས་ལས་ཞན་པ་མངོན་གསལ་རེད། ནང་ཆོས་ཀྲུང་གོར་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡང་། དེ་ནི་རྒྱ་གར་ནས་དར་པ་ཡིན་པས། རྒྱ་གར་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་ཟབ་མོ་བཞག་ཡོད། མདོར་ན་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང་ནང་ཆོས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་སམ་ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཚུལ་དང་བསྡུར་ཐབས་བྲལ།

ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ནམ་རྒྱུན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་མོད། སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན། ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་བསམ་བློ་བའི་སྡེར་ཁ་ལོ་བྱེད་པའམ། ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དབྱེར་མེད་དུ་འདྲེས་པའི་དུས་སྐབས་ནི་གཙོ་བོ་དུས་རབས་བར་མ་ཡིན། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཕལ་མོ་ཆེར་ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཟབ་པའམ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་གྱི་གཙོ་བོ་མིན། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་བམ་གཞུང་ལུགས་མ་ལག་ལ་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བལྟས་ན། དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྲུང་བྱ་ལས་ལོགས་སུ་ལྟོས་བཅས་ཁེར་ཚུགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཕལ་མོ་ཆེ་སོ་སོར་འབྱེད་ཐུབ།

དེ་དང་བསྡུར་ན་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཟབ།རྒྱ་གར་ནི་གནའ་ནས་ད་ལྟ་བའི་བར་དུ་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཆེས་ཆེར་དར་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལ། ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་མཐོ་རིམ་དབང་སྒྱུར་མི་སྣ་ཡིན་ནའང་འདྲ། དམའ་རིམ་གྱི་འབངས་མི་ཕལ་བ་ཡིན་ནའང་ཆོག་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་མ་ཐེབས་པར་རང་རྐྱ་བར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞེས་བཤད་དཀའ། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་མང་ཆེ་བར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད་ཅིང་། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་མཐོང་དཀོན་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་སམ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན།

 

 

2 ཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པས་གནའ་བོའི་གསུང་རབ་རྣམ་གཞག་ལ་དད་གུས་ཚད་མེད་བྱེད་པ།

རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལ་ད་དུང་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། ཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པས་གནའ་བོའི་གསུང་རབ་རྣམ་གཞག་ལ་དད་གུས་ཚད་མེད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བ་འགལ་བ་ཅན་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཆེས་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡོད་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བསམ་བློ་བ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱུང་ཡང་གྲུབ་མཐའ་གསར་པ་འཛུགས་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་ཞིང་། མི་ཚང་མས་གནའ་བོའི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་འཛིན་པར་བྱེད། སྤྱིར་བཏང་བསམ་བློ་བ་ཞིག་གིས་གཞུང་ལུགས་ཤིག་རྩོམ་པའི་ཚེ་ན། རྒྱུན་པར་འདོད་ཚུལ་རྙིང་བ་ཞིག་ལ་བསྐྱར་དུ་འགྲེལ་པའི་ཚུལ་དུ་མངོན་པ་མ་ཟད། ཁོང་གིས་དེ་ནི་གནའ་ཆེས་སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཡོད་པ་ལ་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་རང་གིས་འདོད་ཚུལ་གསར་པ་ཅི་ཡང་བཏོན་མེད་པར་སྒྲུབ། དེ་བས་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བསམ་བློ་བ་མང་ཆེ་བ་སྔར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ག་གེ་མོར་གཏོགས་ཤིང་། འདིའི་ཐད་ལའང་རྒྱ་གར་གྱི་གནས་སྟངས་དང་། ཡོ་རོབ་གླིང་དང་ཀྲུང་གོའི་གནས་སྟངས་ཕན་ཚུན་བསྡུར་བ་བྱས་ཆོག

ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུས་སྐབས་ཤིག་གི་བསམ་བློའི་གཞུང་ལུགས་དེ་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་གིས་མཚོན་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པའི་དུས་སྐབས་ལ་ཚད་ཡོད། ཕྱིས་ཀྱི་བསམ་བློ་བས་སྔར་གྱི་གྲུབ་མཐའི་གཞུང་ལུགས་ལ་རྒྱུད་འཛིན་དང་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཡོད་མོད། གཞུང་ལུགས་མ་ལག་ཐད་མང་ཆེ་བས་སྔར་གྱི་རྣམ་པ་ཇི་བཞིན་དུ་མི་སྤྱོད་པར། བསམ་བློ་བ་དེ་དག་གིས་གྲུབ་མཐའ་གསར་པའི་སྲོལ་གཏོད་ལ། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་གསར་པ་འཛུགས་པ་མ་ཟད། རྒྱུན་པར་སྔར་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་དགག་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་རང་ཉིད་འཕེལ་བར་བྱེད། དཔེར་ན། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་དང་རོ་མའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དེ་དུས་རབས་བར་མར་དགོན་སྡེའི་མཚན་ཉིད་རིག་པས་(经院哲学)ཚབ་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་དུས་རབས་བར་མའི་མཚན་ཉིད་རིག་པས་ཨ་རི་སི་ཏོ་ཏལ་(亚里士多德) གྱི་གཞུང་ལུགས་སྤྱད་ཀྱང་། རྩ་བའི་ཆ་ནས་ལོག་པར་སྤྱད་པ་སྟེ། ཨ་རི་སི་ཏོ་ཏལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་འཚམ་པའི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོར་སྤྱད་ཅིང་། ཨ་རི་སི་ཏོ་ཏལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྔར་གྱི་མ་ལག་ཆ་ཚང་བ་དེ་དུས་རབས་བར་མའི་མཚམས་སུ་མ་ལག་དང་ལྡན་པར་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་མ་ཐུབ། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་ཉེ་རབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དེ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་གནའ་བོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཁྱད་པར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཤོར་ཡོད། དཔེར་ན་ཧེ་ཀེལ་(黑格尔)གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དེ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་ཕི་ལ་ཐོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་འདྲ་བའི་ཆ་ཆེན་པོ་ཡོད་མོད། ང་ཚོས་ཧེ་ཀེལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མ་ལག་གཏོས་ཆེན་པོ་ནི་ཕི་ལ་ཐོའམ་(柏拉图)སྔར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ལས་བརྒྱུད་པ་རེད་ཅེས་བཤད་མི་ཐུབ། མདོར་ན་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་བརྒྱུད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་དཔེ་རྣམ་མམ་མ་ལག་ཅིག་མེད། དུས་སྐབས་ག་གེ་མོར་བྱུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། དེའི་བསམ་བློའི་མ་ལག་ཧྲིལ་པོར་མཚོན་ནས་བཤད་ན(ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྩ་བའི་འདོད་ཚུལ་ལམ་རྩ་བའི་གནད་དོན་མིན)། དེ་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཧྲིལ་པོར་ཁྱབ་མེད།

ཀྲུང་གོའི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་དང་མི་འདྲ་བར། རྒྱ་གར་གྱི་གནས་སྟངས་དང་འདྲ་བའི་ཆ་ཡོད་མོད། དེ་གཉིས་(ཀྲུང་གོ་དང་རྒྱ་གར)ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོངས་སུ་འདྲ་བ་མིན། ཀྲུང་གོའི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་དག་གི་གཞུང་ལུགས་དེ་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཡར་སྔོན་ནས་ཕལ་མོ་ཆེ་བྱུང་ཡོད་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་བསམ་བློ་བ་དག་གིས་རྒྱུན་པར་གནའ་དུས་ཀྱི་དམ་པ་དག་གིས་བཏོན་པའི་གཞུང་ལུགས་གཞིར་བཟུང་ནས་དཔྱད་པ་གཏོང་གིན་ཡོད། དཔེར་ན་རུའུ་ལུགས་ཕྱི་རབས་པ་དག་གིས་དམ་པ་སྔ་མའི་གསུང་ལ་དད་གུས་ཚད་མེད་བྱེད་ཅིང་། སྔ་མའི་གསུང་རབ་ལ་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་འགྲེལ་བཤད་ཧ་ཅང་མང་པོ་མཛད་ཡོད། ཡིན་ཡང་རུའུ་ལུགས་ཕྱི་རབས་པ་དག་གིས་དམ་པ་སྔ་མའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་ཡོད་པ་ལས། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཁྲིན་ཀྲུའུ་ལུགས་རིག་པས་(程朱理学)ཁུང་ཙི་དང་མེང་ཙེའི་གཞུང་ལུགས་རྒྱུད་འཛིན་དང་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཡོད་མོད། ཁྲིན་ཀྲུའུ་ལུགས་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྟ་གྲུབ་མ་ལག་དེ་ཁུང་ཙི་དང་མེང་ཙེའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཕྱིས་སུ་དར་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་ལའང་དམ་པ་སྔ་མའི་ལྟ་གྲུབ་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པ་དེ་ལའང་གནས་སྟངས་ཆ་འདྲ་བ་ཡོད་དེ། གཙོ་བོ་རྣམ་པའི་ཆ་ཡིན་པ་ལས་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་གནས་སྟངས་ཅུང་ཟད་ཁྱད་པར་བ་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་དག་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་དུ་བྱུང་ལ། ཕྱིས་སུ་མཉམ་དུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞིང་། འདི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་དང་མི་འདྲ་བ་མངོན་པར་གསལ། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བསམ་བློ་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་དག་ནི་དུས་ཀྱི་སྔ་གཞུག་ལྟར་རིམ་པར་བྱུང་བ་ལ། སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན་གཞུང་དུ་སྤྲོ་བའམ་འགུལ་བཅས་(动态)སུ་འཕེལ་བ་ཡིན་མོད། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ནི་འགུལ་མེད་(静态)དམ་འཕྲེད་དུ་སྤྲོ་བའི་སྒོ་ནས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་དེ་ཀྲུང་གོའི་གནས་སྟངས་དང་འདྲ་བའི་ཆ་ཡོད་མོད། དམ་པ་སྔ་མའི་གསུང་བརྩི་ཚད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྲུང་གོ་ལས་ཆེས་ཆེར་འཕགས་ལ། རྣམ་པ་དང་ནང་དོན་གཉིས་ཆ་ནས་སྔར་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཚད་ནི་ཀྲུང་གོ་ལས་ལྷག རྒྱ་གར་གྱི་འགུལ་མེད་དམ་འཕྲེད་དུ་སྤྲོ་བའི་སྒོ་ནས་འཕེལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་དེ་དག་གི་ནང་ཁུལ་དུའང་སྙིགས་དོར་བཅུད་ལེན་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་མོད། དེ་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་དང་ཀྲུང་གོ་དང་བསྡུར་ན་མངོན་གསལ་མིན་པའམ་ཚད་དམའ་བར་སྣང་། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་རྩ་བའི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་ཡང་། ཐམས་ཅད་བྱུང་སྔ་ཞིང་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་དུས་ཚོད་ནང་དུས་ཡུན་རིང་བོར་མཉམ་དུ་གནས་ཤིང་ལྷན་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ལ། ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་སྔོན་དུ་གྲུབ་མཐའ་དེ་དག་ཡིན་ལ། ལོ་ཉིས་སྟོང་འགོར་རྗེས་ཀྱང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་གྲུབ་མཐའ་དེ་དག་ཡིན། དཔེར་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་དེ་ལྟ་གྲུབ་རྣམ་གཞག་གམ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ངེས་ཅན་གྱིས་ཚོད་འཛིན་ཐེབས་ཡོད། གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་འཕེལ་རྒྱས་དེ་སྤྱིར་བཏང་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་ཚུལ་ལས་མངོན་ཡོད་ལ། གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་བའི་བསམ་བློ་བ་གཙོ་བོ་ནི་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ལ་འགྲེལ་པ་བྱེད་མཁན་ནམ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་མཁན་དག་ཡིན། དཔེར་ན་རིག་བྱེད་མཐའ་པའི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ནི་《ཚངས་པའི་གཞུང་》(Brahma-sutra,《梵经》)ཡིན་ལ། གྲུབ་མཐའ་འདིའི་བསམ་བློ་བ་གཙོ་བོ་ཤངྐ་ར་དང་རཱ་མཱ་ནུ་ཛྙ་(Ramanuja,罗摩努阇,ཧ་ལམ་དུས་རབས་11-12)གཉིས་ནི་《ཚངས་པའི་གཞུང་》ལ་འགྲེལ་པ་བྱེད་མཁན་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་《ཚངས་པའི་གཞུང་》ལ་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་མངོན་ཡོད། ཡང་དཔེར་ན་རིག་པ་ཅན་པའི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ནི་《རིག་པའི་མདོ་》(Nyaya-sutra,《正理经》)ཡིན་ལ། གྲུབ་མཐའ་འདིའི་བསམ་བློ་བ་གཙོ་བོ་དུས་རབས་ལྔ་པར་བྱོན་པའི་སློབ་དཔོན་ཝཱ་ཙཡཱ་ཡ་ན་(Vatsyayana,筏蹉衍那,ཧ་ལམ་དུས་རབས4-5)ནི་《རིག་པའི་མདོ་》ལ་འགྲེལ་པ་བྱེད་མཁན་ཡིན་ཞིང་། དེ་མིན་རིག་པ་ཅན་པའི་བསམ་བློ་བ་ཆེན་མོ་ཝ་དྷ་ཡོ་ད་ཀ་ར་(Uddyotakara,乌地耶得迦罗,དུས་རབས6)ནི་ཝཱ་ཙཡཱ་ཡ་ནའི་《རིག་པའི་མདོའི་》འགྲེལ་བ་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་མཁན་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་འགྲེལ་བ་འགྲེལ་བཤད་གནང་མཁན་དག་གིས་དོན་ལ་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ཁྲོད་མེད་པའི་འདོད་ཚུལ་ལམ། དེ་དང་ལྡོག་པའི་འདོད་ཚུལ་བཏོན་ཡོད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོས་རང་བཟོ་མ་ཡིན་པར། གཞུང་ལུགས་དེ་ནི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ཁྲོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བསྐྱར་བའམ་དེ་ལས་འཕྲོས་པ་ཡིན་པར་བཤད། རྒྱ་གར་དུ་གནའ་བོའི་གསུང་རབ་རྙིང་བ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་བསམ་བློ་བ་ལ་དབང་གྲགས་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པས། ཁོ་ཚོས་འདོད་ཚུལ་སྟོན་དུས་སྔར་གྱི་རྣམ་གཞག་གཏོར་བ་ཧ་ཅང་ཉུང་ཞིང་། ལྟ་གྲུབ་གསར་པའི་ནང་དོན་རྣམ་པ་རྙིང་བར་བཙན་ཐབས་ཀྱིས་མི་སྦྱོར་ཐབས་མེད་བྱུང་། གྲུབ་མཐའ་སོ་སོར་གནའ་ནས་བརྒྱུད་པའི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ཁྲོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་རེ་ཡོད།

རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདིས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་བསམ་བློ་འདུ་ཤེས་ལྟོས་བཅས་སུ་འཕེལ་མེད་སོར་གནས་ཡིན་པ་མངོན་ཞིང་། ཁྱད་ཆོས་འདི་དང་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་དང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་སམ་དཔལ་འབྱོར་སྒྲིག་གཞི་ལ་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ས་ཞིང་སྤྱི་ལ་དབང་བ་(འདི་ཆུ་གཏོང་བ་དང་ཆུ་བེད་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀ་ལ་ཐུན་མོང་གི་ངལ་རྩོལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་མཁོ་བས་ཐག་གཅོད་བྱས་ཡོད)དང་། དུས་ཡུན་རིང་བོར་ཞིང་ལས་དང་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བའི་རང་མཁོ་རང་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞིང་སྡེ་ཀུང་ཧྲེ་ཡི་རྣམ་པར་གནས་ལ། ཀུང་ཧྲེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་ལས་བགོས་དེ་རིགས་རྒྱུད་ལམ་ལུགས་ལྟར་འགྱུར་བ་མེད་པ་བཅས་སོ།། ཁྱད་ཆོས་འདི་དག་རྒྱ་གར་གྱི་གདོད་མའི་ཀུང་ཧྲེ་ཁ་ཐོར་རྗེས་རིམ་གྱིས་གྲུབ་པ་མ་ཟད། ཕྱིས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཁྲོད་གནས་ཤིང་འགྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཕྲ། སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ལྟོས་བཅས་སུ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེས་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ངེས་ཡིན། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཐུན་མིན་རང་བཞིན་ནི་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ནས་བསམ་བློ་འདུ་ཤེས་ལྟོས་བཅས་སུ་འཕེལ་མེད་སོར་གནས་ཡིན་ལ། འདི་དང་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ལ་ལྟོས་བཅས་སུ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་མེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་གཅིག་མཐུན་ཡིན།[7]

 

 

3 གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡིག་ཆའི་ལོ་ཚིགས་གཏན་འཁེལ་མིན་པ།

རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡིག་ཆ་དང་མི་སྣ་སོགས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ། འདི་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཆ་དང་མི་སྣ་གཞན་གྱི་གནས་སྟངས ་དང་གཅིག་འདྲ་ཡིན།

རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཡིག་ཆ་དང་། མི་སྣ། དོན་རྐྱེན་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གི་ལོ་ཚིགས་ནམ་རྒྱུན་གསལ་པོ་མིན་ལ། འདི་ཀྲུང་གོ་དང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་(སྒོས་སུ་ཀྲུང་གོའི་གནས་སྟངས)དང་རྦད་དེ་ཐ་དད་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཧ་ཅང་མང་ལ་ཞིབ་ཆ་དང་ལྡན་ཞིང་། མི་སྣ་དང་ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན་སོགས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ཀྲུང་གོ་ལྟ་བུའི་འཐུས་ཚང་མིན་ཡང་། རྒྱལ་ཁབ་བམ་ས་གནས་རང་གི་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྩ་བའི་བྱུང་བ་བརྗོད་ཐུབ། རྒྱ་གར་གྱི་གནས་སྟངས་ནི་ཅུང་ཟད་དམིགས་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ། རྒྱལ་རབས་གཅིག་གམ་རྒྱལ་རབས་གཅིག་གི་རྒྱལ་པོའི་ལོ་ཚིགས་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་ཡོད་ཅིང་ཐ་ན་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་བར་ཁྱད་ཤོར་བའང་ཡོད་ཅིང་། སྤྱིར་བཏང་གི་མི་སྣ་དང་ཡིག་ཚང་གི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོ་མིན་པ་ནི་ཆེས་རྒྱུན་ལྡན་ཞིག་གོ།

རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དག་གི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོར་བཟོ་དཀའ་བ་ཇི་བཞིན། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་སྲོལ་འབྱེད་པ་དང་གསུང་རབ་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོར་བཟོ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་བྱ་དཀའ་བའི་གནས་སུ་ཟད། ད་ལྟའང་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་གསུང་རབ་གཙོ་བོ་བྱུང་བའི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོ་གཏན་ལ་འབེབས་མི་ནུས་ཏེ། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་སྲོལ་འབྱེད་པ་དང་རྩ་བའི་གསུང་རབ་རྩོམ་མཁན་ལ་སོགས་པའི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་པ་དག་ངག་རྒྱུན་དང་ལྷ་སྒྲུང་ལ་ཉེ་བའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་གྲངས་ཅན་པ་དང་བྱེ་བྲག་པའི་སྟོན་པའི་སྐོར་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡིག་ཚང་དུ་དེ་གཉིས་དྲང་སྲོང་(仙人)དུ་བཤད་ཅིང་ཁྱད་མཚར་བའི་བྱུང་བ་བཀོད་ཡོད། གྲངས་ཅན་པའི་སྟོན་པ་དྲང་སྲོང་སེར་སྐྱའི་སྐོར་ལ་《གསེར་བདུན་ཅུ་བ་》ལས།(《金七十论》)ལས། སྔོན་གྱི་ཚེ་ན་དྲང་སྲོང་ཆེ། ། སེར་སྐྱའི་མིང་དུ་འབོད་པ་གང་། ། སྟོང་པའི་དབྱིངས་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཞེས་དང་། བྱེ་བྲག་པའི་སྟོན་པ་ཀ་ནཱ་དའི་(优楼迦)[8]སྐོར་ལ་《བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ》(《百论疏》)ལས། ཀ་ནཱ་ད་ཞེས་དང་། ཤཱཀྱ་མ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་བརྒྱད་བརྒྱའི་སྔོན་དུ་བྱུང་ཞིང་། ཉིན་མོར་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་ཞིང་། མཚན་གུང་ལ་གནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ། ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེ་དག་ནི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཡིད་ཆེས་བྱ་ཐབས་བྲལ། དེ་མིན་ནང་པའི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་ཐད་ལའང་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པ་དང་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་ངག་རྒྱུན་མི་འདྲ་བས་[9]ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཤོད་ཚུལ་ཞིག་མེད། གཅེར་བུ་པའང་དེ་བཞིན་ཡིན་ཏེ། དེའི་སྟོན་པའི་སྐོར་བཀོད་པ་ཧ་ཅང་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ལ། གཅེར་བུ་པའི་གསུང་རབ་སྔ་ཤོས་སྔོན་འགྲོ་བཅུ་བཞི་(十四前)ཞེས་པ་བོར་བརླག་བྱུང་ཞིང་། ད་ལྟ་བཞུགས་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་(十一支)[10]ཅེས་པ་གཅེར་བུ་པ་ཁ་ཅིག་གིས་འཐད་ལྡན་དུ་མི་འཛིན་ལ།[11] གསུང་རབ་སྔ་ཤོས་བྱུང་དུས་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་བཤད་དཀའ་འོ།།

རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གསུང་རབ་དང་། མི་སྣ། དོན་རྐྱེན་གཙོ་བོ་སོགས་ལ་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོ་མེད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པ་དཀོན་པས་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དུས ་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ཞིག་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་དེ་ལ་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པའི་རྨང་གཞི་བྱེད་དགོས་ལ། གལ་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཡིག་ཚང་ངམ་མི་སྣ་སོགས་ལ་དུས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་མེད་ན་དེ་ལ་དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་ཐབས་བྲལ། རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་སྨྲ་བའི་སྡེས་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་དང་དེ་མཛད་མཁན་གྱི་ལོ་ཚིགས་ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་འབེབས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་མང་པོ་བསྒྲུབས་ནས་འབྲས་བུའང་མི་ཉུང་བ་བླངས་ཡོད་མོད། གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐད་ལ་ལྟ་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་བྱུང་ཐབས་བྲལ། གསུང་རབ་ཅིག་དང་མི་སྣ་ཞིག་གི་ལོ་ཚིགས་ཐད་ལ་མཁས་པ་སོ་སོར་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་བར་ཁྱད་ཤོར་བའང་ཡོད། ལོ་ཚིགས་ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་འབེབས་བྱེད་དུས། མཁས་པ་དག་ལ་ཐོབ་པའི་དཔྱད་འབྲས་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ཅི་ནུས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཇེ་ཆུང་དུ་གཏོང་བ་ལས་དུས་ཚོད་གསལ་པོ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་ཉུང་། དཔེར་ན་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག་གི་གྲུབ་མཐའ་བྱུང་དུས་ཀྱི་དཔྱད་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཡིན་ནོ།། མཁས་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་[12]གྲུབ་མཐའ་དེ་དག་བྱུང་བའམ་རྩ་བའི་གསུང་རབ་དང་དེ་མཛད་མཁན་གྱི་ལོ་ཚིགས་ལ་དཔྱད་དུས་རྒྱུན་པར་དུས་རིམ་གསུམ་དུ་ཕྱེས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་རྩ་བའི་ལྟ་གྲུབ་མགོ་འབུས་པའི་དུས་སྐབས་(དུས་སྐབས་འདིར་གྲུབ་མཐའ་ཡོངས་སུ་རང་རྐྱ་བར་ཚུགས་ཐུབ་མེད་མོད། སྐབས་དེར་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་ཕྱིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་བསམ་བློ་བྱུང་ཡོད)དང་། གཉིས་ནི་གྲུབ་མཐའ་རང་གི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་གྲུབ་པའི་དུས་སྐབས།(ད་ལྟ་བཞུགས་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གནའ་བོའི་གསུང་རབ་མང་པོ་ནི་མཁས་པ་གཅིག་གིས་མཛད་པ་མ་ཡིན་པར་དེ་ལ་ཐོག་མར་གྲུབ་པའི་ཆ་ཤས་དང་ཕྱིས་སུ་བསྣན་པའི་ནང་དོན་ཡོད། རྩ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་གྲུབ་དུས་ནི་གྲུབ་མཐའ་དེ་ཉིད་དངོས་སུ་བྱུང་དུས་དང་གསུང་རབ་དེ་ཉིད་མཛད་མཁན་[13]སྐུ་འཚོ་བའི་དུས་སྐབས་ཡིན) གསུམ་ནི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ད་ལྟ་བཞུགས་པ་ནང་བཞིན་གྲུབ་དུས།(རྩ་བའི་གསུང་རབ་བྱུང་རྗེས་དུས་སྐབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་ཁ་སྣོན་བྱས་པ་བརྒྱུད་མཐར་གཏན་ཆགས་སུ་གྲུབ་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན། ད་ལྟ་བཞུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་རྩ་བའི་གསུང་རབ་ནི་སྐབས་དེར་བྱུང་བ་ཡིན) ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་འབེབས་བྱེད་ཐབས་འདིས་ཡིག་ཆ་དང་མི་སྣ་གང་དེ་ལོ་གང་ཞིག་ལ་བྱུང་བར་གསལ་ཐག་མི་ཆོད་མོད། ད་ལྟའི་ཡིག་ཆའི་གནས་སྟངས་ལྟར་ན་འདི་ལྟར་བྱ་བ་ལས་འོས་མེད། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་འབྲས་ལ་ཚོད་དཔག་གི་ཆ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། དེས་མ་མཐའ་ཡང་ང་ཚོ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་གྱི་སྤྱིའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་གཏན་ལ་ཕབ་ཡོད།

རྒྱ་གར་ལ་གནའ་དུས་སུ་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་བཀོད་ཡོད་པ་དཀོན་ཅིང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་གལ་ཆེན་འགའ་བོར་བརླག་བྱུང་བས། རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་བ་ལ་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་དང་རོ་མ། ཀྲུང་གོ ཨ་རབ་རྒྱལ་རབ་བཅས་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཡུལ་སྐོར་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བས་གནས་ཚུལ་བཀོད་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་དགོས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་བ་ལ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཡིན།[14] རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡིག་ཆ་ལ་སོགས་པའི་ལོ་ཚིགས་གཏན་ལ་འབེབས་དུས་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལ་རིན་ཐང་ཆེས་ཆེར་ལྡན་ཏེ། དཔེར་ན་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡིག་ཆ་དང་མི་སྣ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་ལོ་ཚིགས་ལ་སྤྱིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པ་ལས་འོས་མེད་ཅིང་། ཁྱབ་ཁོངས་དེ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པ་ལའང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དག་གཞིར་འཛིན་དགོས་པ་མ་ཟད། ཁྱབ་ཁོངས་ཇི་ལྟར་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ན་དོན་སྙིང་དེ་ལྟར་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་གི་ཐད་ནས། ནང་པའི་གསུང་རབ་རྒྱ་འགྱུར་མ་དང་ནང་པའི་གསུང་རབ་རྒྱ་འགྱུར་སྐོར་གྱི་དུས་ཚོད་བཀོད་ཡོད་པ་དེས་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཡིག་ཆ་སོགས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་འབེབས་ལ་དོན་སྙིང་ཧ་ཅང་ཆེ་སྟེ། གསུང་རབ་ཅིག་བྱུང་དུས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གཏན་ལ་འབེབས་དུས། དེ་ལོ་ཙཱ་བྱེད་དུས་ནི་དེ་ཉིད་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་དུས་ཀྱི་མ་མཐའ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པའི་གཞི་འཛིན་ས་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ཕྱིར།(གསུང་རབ་ཅིག་དེ་ཉིད་ལོ་ཙཱ་བྱེད་དུས་གདོན་མི་ཟ་བར་བྱུང་ཡོད) ནང་པའི་གསུང་རབ་རྒྱ་འགྱུར་མ་དང་ཀྲུང་གོའི་ནང་པའི་རབ་བྱུང་བས་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པར་[15]འབོད་པའི་གཞུང་གི་འདོད་ཚུལ་བཀག་ཡོད་པ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་འབྲེལ་གྱི་གསུང་རབ་བྱུང་དུས་ཚོད་དཔག་བྱེད་པ་ལ་ཕན་སླེབས་ཆེ། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེས་དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་དང་མི་སྣ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་མི་ཐུབ་ཀྱང་། ཚོད་དཔག་བྱས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཇེ་ཆུང་དུ་གཏོང་བ་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཐོན་ཡོད།

 

 


[1]གཙོ་བོ་མོ་ཧེན་ཛོ་ད་རོ་དང་ཧ་རབ་པཱའི་ཤུལ་གནས་(1921-1922ལོར་སྔོག་འདོན་བྱེད་མགོ་བརྩམས)ཡིན།

[2]ལྷའི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ། “赤陶母神、瑜伽男神、树木女神”སོགས་ཡོད། 参见黄心川主编:《南亚大辞典》,四川人民出版社,1998年版,第471页。

[3] 参见黄心川主编:《南亚大辞典》,第320页。

[4]གོང་གསལ་ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་དེ་དག་རགས་པར་ཕྱེས་པ་ལ་དུས་ཚོད་ཀྱི་སྟེང་ནས་སྣོལ་སྡེབ་བྱས་པའང་ཡོད།

[5] 参考黄心川著:《印度哲学史》,商务印书馆,1989年版,第1-20页。参考黄心川著:《印度近现代哲学》,商务印书馆,1989年版,第1-5页。

[6]གཙོ་བོ་རྗེས་འཇུག་གི་མི་གྲངས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཚད་ལ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ནང་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་ལ་བཤད་པ་མིན་ཏེ། ཉེ་དེང་གི་དུས་སུ་རྒྱ་གར་གྱིས་ནང་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་ལ་རྩིས་མཐོང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

[7] 参考D.恰托巴底亚耶著:《印度哲学》(黄宝生、郭良鋆中译本),商务印书馆,1980年版,第19-23页。

[8]ཡིག་ཚང་ཕལ་མོ་ཆེར་“迦那陀”(ཀ་ནཱ་ད)ཞེས་སུ་འབོད།

[9]参见吕澂著:《印度佛学源流略讲》,上海人民出版社,1979年版,第4-6页。

[10]དང་པོར་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡིན་པ་ལ་ཡན་ལག་གཅིག་མེད་བརླག་ཏུ་ཕྱིན།

[11]གཅེར་བུ་པ་ལ་ཕྱོགས་ཀྱི་གོས་ཅན་(空衣派)དང་དཀར་པོའི་གོས་ཅན(白衣派)ཞེས་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། དཀར་པོའི་གོས་ཅན་གྱིས་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་སྟོན་པའི་དགོངས་པའི་བརྒྱུད་པ་དངོས་ཡིན་པར་འདོད་མོད། ཕྱོགས་ཀྱི་གོས་ཅན་གྱིས་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་འདོད།

[12]ཁྱད་པར་དུ་ཉི་ཧོང་གི་མཁས་པ་ཁ་ཤས།

[13]སྤྱིར་བཏང་གྲུབ་མཐའ་དེའི་སྲོལ་འབྱེད་པ་ཡིན།

[14]དཔེར་ན་ཐང་ཟན་ཙང་གི་ལམ་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་(རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་དང་རྒྱལ་པོའི་མིང་སོགས)གལ་ཆེན་མང་པོ་ཞིག་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་རྩ་བ་ཉིད་ནས་གླེང་མེད་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་གཞི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད།

[15]ནང་པས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དང་ནང་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་མི་མཐུན་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལ་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པ་ཞེས་འབོད།

© 2018 ལུག་ཚང་དཔལ་ཡོན། . Powered by WordPress. Theme by Viva Themes.